تپش قلب | علائم و انواع روش‌های درمانی

تپش قلب یکی از شایع‌ترین علائمی است که می‌تواند به‌صورت ضربان تند، نامنظم یا کوبنده قلب احساس شود و در بسیاری از موارد باعث نگرانی افراد می‌شود. تشپ قلب گاهی ناشی از استرس و اضطراب است و گاهی می‌تواند هشداری از یک مشکل قلبی جدی باشد. شناخت دقیق علت تپش قلب و اقدام به‌موقع، مهم‌ترین قدم برای پیشگیری از عوارض قلبی است. اگر به‌دنبال بررسی دقیق و علمی وضعیت قلب خود هستید، دکتر لعبت رضاییان متخصص قلب و عروق، دارای تجربه و تخصص بسیار بالایی در درمان اختلالات ضربان قلب هستند. ایشان با ارائه راهکارهای حرفه‌ای به شما کمک می‌کنند تا تپش قلب خود را بدون استرس درمان کنید.

تپش قلب چیست؟

تپش قلب به حالتی گفته می‌شود که فرد ضربان قلب خود را به‌صورت غیرطبیعی احساس می‌کند. تپش قلب می‌تواند در حالت استراحت، هنگام فعالیت، پس از استرس یا حتی در زمان خواب اتفاق بیفتد و شدت آن نیز متفاوت است. در بسیاری از موارد تپش قلب علت خطرناکی ندارد و به عواملی مانند استرس، اضطراب، مصرف کافئین یا تغییرات هورمونی مرتبط است. با این حال، در برخی افراد تپش قلب می‌تواند نشانه‌ای از اختلالات ریتم قلب (آریتمی) یا بیماری‌های قلبی باشد. 

علت تپش قلب

تپش قلب می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود و همیشه به معنای وجود بیماری قلبی نیست. این حالت می‌تواند ناشی از عوامل ساده و گذرا یا در برخی موارد نشانه‌ای از یک مشکل جدی‌تر باشد. در ادامه با مهم‌ترین دلایل تپش قلب آشنا خواهید شد که عبارتند از:

• استرس، اضطراب و حملات پانیک.
• مصرف زیاد کافئین (قهوه، چای، نوشابه‌های انرژی‌زا).
• سیگار و الکل.
• کم‌خوابی و خستگی شدید.
• کم‌خونی.
• پرکاری یا کم‌کاری تیروئید.
• تب، کم‌آبی بدن و افت قند خون.
• مصرف برخی داروها و مکمل‌ها.
• آریتمی‌های قلبی (نامنظمی ضربان قلب).
• بیماری‌های دریچه‌ای قلب.
• نارسایی قلب.
• فشار خون بالا.
• سابقه سکته یا بیماری‌های عروق کرونر.

علت تپش قلب در کودکان

تپش قلب در کودکان معمولا بی‌خطر است، اما در برخی موارد نیاز به بررسی پزشکی دارد. کودکان ممکن است ضربان قلب خود را به‌صورت تند، نامنظم یا کوبنده احساس کنند که این حالت می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. داشتن فعالیت بدنی شدید یا هیجان زیاد، استرس و اضطراب، تب و عفونت‌ها، کم‌آبی بدن و مصرف برخی داروها مانند داروهای سرماخوردگی می‌توانند از مهم‌ترین دلایل ایجاد تپش قلب در کودکان باشد. همچنین کم‌خونی، مشکلات تیروئید و افت شدید قند خون نیز از دیگر دلایل بروز تشپ قلب در کودکان است، به همین دلیل در صورت طولانی شدن این مشکل باید به متخصص قلب و عروق برای بررسی‌های دقیق‌تر مراجعه شود.

دلیل تپش قلب هنگام دراز کشیدن

تپش قلب هنگام دراز کشیدن یا قبل از خواب در بسیاری از موارد علت خطرناکی ندارد، اما گاهی می‌تواند نشانه یک مشکل زمینه‌ای باشد. زمانی که دراز می‌کشید، تغییر وضعیت بدن و تمرکز بیشتر روی ضربان قلب باعث می‌شود تپش‌ قلب بیشتر احساس شود. استرس و اضطراب، به‌ویژه قبل از خواب، مصرف کافئین، سیگار یا غذاهای سنگین قبل از خواب، کم‌خوابی و خستگی از علت‌های اصلی تشپ قلب هنگام دراز کشیدن هستند. اگر تپش قلب هنگام دراز کشیدن به‌طور مکرر تکرار شود یا همراه با علائمی مانند تنگی نفس، سرگیجه، درد قفسه سینه، تعریق شدید یا احساس غش باشد، لازم است حتما توسط پزشک بررسی شود. 

علائم تپش قلب

شدت و نوع تشپ قلب در افراد مختلف، متفاوت است. برخی افراد تنها برای چند لحظه این حالت را تجربه می‌کنند، در حالی که در برخی دیگر ممکن است طولانی‌تر یا به صورت مکرر دچار تپش قلب می‌شوند. برخی از مهم‌ترین علائم تپش قلب عبارتند از:

• ضربان تند قلب (احساس تندی یا شتاب ضربان)
• نامنظم شدن ضربان قلب
• احساس کوبیدن، لرزش یا پرش قلب در قفسه سینه
• احساس ضربان در گردن یا گلو
• اضطراب یا بی‌قراری همراه با تپش قلب
• سرگیجه یا سبکی سر
• تنگی نفس
• درد یا فشار در قفسه سینه
• ضعف شدید یا غش

تپش قلب در چه افرادی شایع‌تر است؟

تپش قلب می‌تواند در هر سنی و در هر فردی رخ دهد، اما برخی افراد به‌دلیل شرایط جسمی، روانی یا سبک زندگی، بیشتر در معرض ابتلا به تپش قلب قرار دارند. افرادی که بیشتر به تپش قلب مبتلا می‌شوند عبارتند از:

• افراد دارای استرس و اضطراب شدید: فشارهای روانی، حملات پانیک و نگرانی‌های مداوم از مهم‌ترین عوامل بروز تپش قلب هستند.
• زنان: به‌دلیل تغییرات هورمونی در دوران بارداری، قاعدگی و یائسگی، تپش قلب در زنان شایع‌تر گزارش می‌شود.
• سالمندان: با افزایش سن، احتمال بروز اختلالات ریتم قلب و بیماری‌های قلبی بیشتر می‌شود.
• افراد دارای بیماری‌های قلبی: مانند آریتمی، بیماری‌های دریچه‌ای یا نارسایی قلب بیشتر به تپش قلب مبتلا می‌شوند.
• افراد مبتلا به کم‌خونی یا مشکلات تیروئید: این بیماری‌ها می‌توانند باعث افزایش یا نامنظمی ضربان قلب شوند.
• مصرف‌کنندگان کافئین، سیگار و الکل: این مواد محرک می‌توانند ضربان قلب را تحریک کنند و باعث کندتر یا تندتر شدن آن شوند.
• افراد با سبک زندگی ناسالم: کم‌خوابی، تغذیه نامناسب و فعالیت بدنی نامنظم نیز از عوامل موثر بر ایجاد تپش قلب هستند.

انواع تپش قلب

تپش قلب می‌تواند به شکل‌های مختلفی ظاهر شود و هر نوع آن علت و اهمیت متفاوتی دارد. شناخت انواع تپش قلب به تشخیص بهتر و تصمیم‌گیری صحیح برای درمان کمک می‌کند. به‌طور کلی، تپش قلب را می‌توان به انواع زیر تقسیم کرد:

تاکی کاردی فوق بطنی

تاکی‌کاردی فوق‌بطنی نوعی اختلال ریتم قلب است که در آن ضربان قلب به‌طور ناگهانی و غیرطبیعی تند می‌شود و منشاء آن در قسمت‌های بالایی قلب (دهلیزها) قرار دارد. در این حالت، ضربان قلب معمولا به بیش از ۱۵۰ ضربه در دقیقه می‌رسد و فرد احساس تپش شدید، کوبنده و ناگهانی قلب را تجربه می‌کند. تاکی‌کاردی فوق‌بطنی می‌تواند در افراد سالم نیز رخ دهد و اغلب با علائمی مانند سرگیجه، تنگی نفس، ضعف، اضطراب و گاهی درد قفسه سینه همراه است. تشخیص تاکی کاردی فوق بطنی نوار قلب یا هولتر مانیتورینگ انجام می‌شود.

تاکی کاردی سینوسی نامناسب

تاکی‌کاردی سینوسی نامناسب حالتی است که در آن ضربان قلب به‌طور مداوم یا مکرر بالاتر از حد طبیعی است، بدون آنکه علت مشخصی مانند ورزش، تب، استرس شدید یا کم‌خونی وجود داشته باشد. در این وضعیت، گره سینوسی قلب (تنظیم‌کننده طبیعی ضربان) بیش‌ازحد فعال می‌شود و حتی در حالت استراحت نیز ضربان قلب بالا باقی می‌ماند. افراد مبتلا به تاکی‌کاردی سینوسی نامناسب معمولا علائمی مانند تپش قلب مداوم، خستگی زودرس، تنگی نفس، سرگیجه و کاهش تحمل فعالیت را تجربه می‌کنند که بیشتر در زنان جوان دیده می‌شود.

فلوتر دهلیزی

در فلوتر دهلیزی، دهلیزهای قلب با سرعت بسیار بالا و به‌صورت منظم منقبض می‌شوند، اما این ضربان‌های سریع به‌طور کامل به بطن‌ها منتقل نمی‌شوند. علائم فلوتر دهلیزی می‌تواند شامل تپش قلب شدید، تنگی نفس، سرگیجه، ضعف، خستگی زودرس و گاهی درد قفسه سینه باشد. این اختلال بیشتر در افراد با سابقه بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا، بیماری دریچه‌ای یا پس از جراحی قلب دیده می‌شود.

فیبریلاسیون دهلیزی

در فیبریلاسیون دهلیزی، دهلیزهای قلب به‌جای انقباض منظم، به‌صورت نامنظم و سریع می‌لرزند. این اختلال باعث می‌شود ضربان قلب نامنظم شده و خون به‌طور کامل از دهلیزها به بطن‌ها منتقل نشود. این آریتمی خطر تشکیل لخته خون و سکته مغزی را افزایش می‌دهد، به همین دلیل تشخیص و درمان به‌موقع آن اهمیت زیادی دارد. تشخیص با نوار قلب یا هولتر مانیتورینگ انجام می‌شود و درمان می‌تواند شامل کنترل ضربان یا ریتم قلب، داروهای رقیق‌کننده خون و در برخی موارد ابلیشن قلب باشد.

تاکی کاردی بطنی

تاکی‌کاردی بطنی یکی از خطرناک‌ترین انواع آریتمی‌های قلبی است که ضربان قلب سریع و نامنظم می‌شود. در این حالت، قلب فرصت کافی برای جمع کردن خون را ندارد و پمپاژ خون به اندام‌های حیاتی کاهش می‌یابد. تاکی‌کاردی بطنی معمولا در موارد شدید می‌تواند به ایست قلبی ناگهانی منجر شود. این اختلال اغلب در افراد با سابقه بیماری‌های قلبی، سکته قلبی یا نارسایی قلب دیده می‌شود. تشخیص آن با نوار قلب و بررسی‌های تخصصی انجام می‌گیرد.

فیبریلاسیون بطنی

فیبریلاسیون بطنی معمولا با از دست دادن ناگهانی هوشیاری، ایست تنفسی و ایست قلبی همراه است و اگر در عرض چند دقیقه درمان نشود، می‌تواند منجر به مرگ ناگهانی شود. این اختلال اغلب در افرادی با سابقه سکته قلبی، بیماری شدید قلبی، شوک الکتریکی یا ضربه شدید به قفسه سینه رخ می‌دهد. تنها درمان موثر فیبریلاسیون بطنی شوک الکتریکی فوری (دفیبریلاسیون) و اقدامات اورژانسی احیای قلبی  و ریوی است.

تشخیص تپش قلب

تشخیص دقیق تپش قلب نقش بسیار مهمی در تعیین بی‌خطر یا خطرناک بودن آن و انتخاب روش درمان مناسب دارد. از آنجا که تپش قلب می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد، پزشک با بررسی شرح‌حال بیمار، معاینه و استفاده از روش‌های تشخیصی، علت اصلی آن را مشخص می‌کند. مراحل تشخیص تپش قلب شامل:

• شرح‌حال دقیق بیمار: بررسی زمان شروع تپش قلب، مدت آن، عوامل تحریک‌کننده، علائم همراه مانند سرگیجه یا تنگی نفس و سابقه بیماری‌های قلبی یا مصرف داروها.
• معاینه فیزیکی: اندازه‌گیری ضربان قلب، فشار خون و بررسی علائم بالینی مرتبط با بیماری‌های قلبی.
• نوار قلب (ECG): اصلی‌ترین و سریع‌ترین روش برای بررسی ریتم و ضربان قلب استفاده از نوار قلب است.
• هولتر مانیتورینگ قلب: با استفاده از هولتر قلب می‌توان فعالیت قلب را به‌مدت ۲۴ تا ۷۲ ساعت یا بیشتر برای تشخیص آریتمی‌ها ثبت کرد.
• اکوکاردیوگرافی (اکو قلب): برای بررسی ساختار و عملکرد قلب و دریچه‌ها از این روش استفاده می‌شود.
• آزمایش خون: برای بررسی کم‌خونی، اختلالات تیروئید و مشکلات متابولیک انجام می‌شود که نتایج می‌تواند به متخصص قلب کمک کند.
• تست ورزش قلب: ارزیابی عملکرد قلب در هنگام فعالیت بدنی و تشخیص نوع تپش قلب به دلیل انجام فعالیت.

روش‌های درمان تپش قلب

درمان تپش قلب یک راهکار تخصصی است و باید توسط پزشک متخصص قلب و عروق انجام شود. به هیچ عنوان نباید از دارو یا روش‌های دیگر بدون دستور و تجویز پزشک برای درمان تپش قلب استفاده شود. برخی از مهم‌ترین روش‌های درمان تشپ قلب عبارتند از:

درمان دارویی تپش قلب

درمان دارویی تپش قلب زمانی انجام می‌شود که علت آن مشخص شده و نیاز به کنترل ضربان یا اصلاح ریتم قلب وجود داشته باشد. بسته به نوع تپش قلب، پزشک داروهایی مانند بتابلوکرها، مسدودکننده‌های کانال کلسیم یا داروهای ضدآریتمی تجویز کند تا ضربان قلب کاهش یافته و ریتم آن منظم شود. در برخی بیماران، به‌ویژه در مواردی مانند فیبریلاسیون دهلیزی، استفاده از داروهای رقیق‌کننده خون برای پیشگیری از لخته شدن و سکته مغزی نیز ضروری است. مصرف این داروها باید حتما تحت نظر پزشک و با پیگیری منظم انجام شود تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود.

تحریک عصب واگ

تحریک عصب واگ یکی از روش‌های ساده، غیرتهاجمی برای کنترل برخی انواع تپش قلب، به‌ویژه تاکی‌کاردی‌های فوق‌بطنی است. این روش با فعال‌سازی عصب واگ، باعث کاهش سرعت هدایت الکتریکی قلب و آهسته شدن ضربان می‌شود. از جمله مانورهای رایج تحریک عصب واگ می‌توان به حبس نفس و زور زدن (مانور والسالوا)، سرفه عمیق یا شست‌وشوی صورت با آب سرد اشاره کرد. تحریک عصب واگ معمولا در موارد خفیف یا حملات ناگهانی تپش قلب به‌کار می‌رود و می‌تواند به‌صورت موقت ریتم قلب را به حالت طبیعی بازگرداند. 

ماساژ ناحیه کاروتید گردن

در این روش، با تحریک گیرنده‌های فشار در شریان کاروتید، پیام‌هایی به مغز ارسال می‌شود که می‌تواند باعث کاهش ضربان قلب و بازگشت ریتم طبیعی شود. با وجود اثرگذاری احتمالی، ماساژ کاروتید یک روش حساس و پرخطر محسوب می‌شود و باید فقط توسط پزشک یا فرد آموزش‌دیده انجام شود. انجام نادرست آن می‌تواند باعث کاهش خون‌رسانی به مغز، سرگیجه یا حتی سکته مغزی شود، مخصوصا در سالمندان یا افرادی که سابقه بیماری‌های عروقی دارند. 

مانور والسالوا

در مانور والسالوا فرد پس از یک دم عمیق، دهان و بینی خود را می‌بندد و برای چند ثانیه مانند زمان زور زدن، فشار وارد می‌کند. این کار باعث تحریک عصب واگ شده و می‌تواند به کاهش موقت ضربان قلب و بازگشت ریتم طبیعی کمک کند. مانور والسالوا معمولا در حملات ناگهانی تپش قلب موثر است و در بسیاری از موارد می‌تواند بدون نیاز به دارو، علائم را کاهش دهد. 

استفاده از ابلیشن قلب

ابلیشن قلب یکی از روش‌های پیشرفته و موثر برای درمان تپش قلب ناشی از آریتمی‌های خاص است که به درمان دارویی پاسخ مناسبی نمی‌دهند. در این روش پزشک با استفاده از کاتترهای ظریف ناحیه‌ای از بافت قلب که باعث ایجاد ریتم غیرطبیعی شده است را با امواج رادیوفرکوئنسی یا سرما از کار می‌اندازد تا مسیرهای الکتریکی اشتباه اصلاح شوند. ابلیشن قلب معمولا برای آریتمی‌هایی مانند تاکی‌کاردی فوق‌بطنی، فلوتر دهلیزی و برخی موارد فیبریلاسیون دهلیزی به‌کار می‌رود و در بسیاری از بیماران می‌تواند درمان قطعی یا طولانی‌مدت ایجاد کند. 

جراحی

جراحی برای درمان تپش قلب است معمولا زمانی انجام می‌شود که آریتمی قلبی یا بیماری زمینه‌ای با روش‌های دارویی یا ابلیشن قابل کنترل نباشد. این روش بیشتر در بیماران مبتلا به بیماری‌های شدید دریچه‌ای یا آریتمی‌های پیچیده مورد استفاده قرار می‌گیرد. در جراحی قلب مسیرهای الکتریکی غیرطبیعی اصلاح می‌شوند یا مشکلات ساختاری که باعث ایجاد تپش قلب شده‌اند، درمان می‌گردند. به دلیل ماهیت تهاجمی، جراحی فقط با تشخیص پزشک متخصص قلب و پس از بررسی دقیق انجام می‌شود.

شوک الکتریکی برای درمان تپش قلب

شوک الکتریکی یا کاردیوورژن الکتریکی شوک کنترل‌شده به قفسه سینه است که ریتم غیرطبیعی قلب را متوقف کرده سپس ضربان قلب به ریتم طبیعی بازمی‌گردد. این اقدام معمولا تحت بی‌هوشی کوتاه‌مدت انجام می‌شود. شوک الکتریکی بیشتر در مواردی مانند فیبریلاسیون دهلیزی، فلوتر دهلیزی و تاکی‌کاردی‌های شدید استفاده می‌شود. این روش می‌تواند جان بیمار را نجات دهد و نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جدی قلبی ایفا کند.

راه‌های پیشگیری از تپش قلب

در بسیاری از موارد، با رعایت چند نکته ساده می‌توان از بروز یا تشدید تپش قلب پیشگیری کرد. پیشگیری نقش مهمی در حفظ سلامت قلب دارد، به‌ویژه برای افرادی که بیشتر در معرض ابتلا به تپش قلب هستند. مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از تپش قلب عبارتند از:

تپش قلب نرمال چقدر است؟

به‌طور طبیعی، ضربان قلب در حالت استراحت برای افراد بزرگسال سالم بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه است. اگر ضربان قلب در این محدوده باشد، معمولا نرمال محسوب می‌شود و جای نگرانی ندارد. البته ضربان قلب طبیعی بسته به سن، شرایط جسمی و سبک زندگی می‌تواند متفاوت باشد. اگر احساس تپش قلب دارید حتی زمانی که عدد ضربان طبیعی است و با علائمی مانند سرگیجه، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا غش همراه باشد، بهتر است فورا به پزشک متخصص قلب برای بررسی و معاینه دقیق‌تر مراجعه کنید تا دچار مشکلات قلبی نشوید.

تپش قلب در بارداری خطرناک است؟

در دوران بارداری، به‌دلیل افزایش حجم خون، تغییرات هورمونی و افزایش نیاز بدن به اکسیژن، قلب مجبور است بیشتر کار کند و همین موضوع می‌تواند باعث احساس تپش قلب شود. اما در صورتی که تپش قلب طولانی‌مدت و همراه با تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، سرگیجه یا غش باشد و فرد باردار هم دارای سابقه بیماری قلبی باشد خطرناک است و بیمار در طول دوران بارداری باید حتما تحت نظر متخصص قلب و عروق باشد.

بیشتر بخوانید: قرص تپش قلب در بارداری

چه زمانی برای تپش قلب باید به پزشک مراجعه کنیم؟

شناخت زمان مناسب مراجعه به پزشک، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض قلبی دارد. به همین دلیل زمانی که دچار تپش قلب مکرر و طولانی‌مدت، تنگی نفس یا احساس خفگی، سرگیجه شدید، ضعف یا غش شدید باید به پزشک متخصص مراجعه کنید. همچنین داشتن تپش قلب ناگهانی در کودکان و زنان باردار و احساس تند شدن ضربان قلب در حالت استراحت نیز می‌تواند از علائم هشداردهنده‌ای باشد که نیاز معاینه پزشک و مراجعه به مراکز درمانی دارد.

عوارض تپش قلب بالا

تپش قلب بالا یا افزایش غیرطبیعی ضربان قلب (تاکی‌کاردی) اگر موقتی و گذرا باشد، معمولا عارضه جدی ایجاد نمی‌کند، اما در صورتی که شدید، مداوم یا درمان‌نشده باشد، می‌تواند پیامدهای مهمی برای سلامت قلب و بدن به‌همراه داشته باشد. مهم‌ترین عوارض تپش قلب بالا شامل:

• ضربان بسیار سریع باعث می‌شود قلب فرصت کافی برای پر شدن نداشته باشد و در نتیجه خون‌رسانی به اندام‌ها کاهش یابد.
• کاهش جریان خون به مغز می‌تواند باعث احساس سبکی سر یا بی‌هوشی شود.
• قلب سریع اما ناکارآمد کار می‌کند و اکسیژن‌رسانی به بدن مختل می‌شود.
• بروز سکته و ایست قلبی در افراد با بیماری‌های قلبی زمینه‌ای.
• تپش قلب بالا می‌تواند زمینه‌ساز اختلالات ریتم قلب شود.
• تاکی‌کاردی مزمن می‌تواند به ضعف عضله قلب منجر شود.
• تپش قلب مداوم می‌تواند باعث نگرانی، بی‌خوابی و کاهش تمرکز شود.

کلام پایانی

تپش قلب اگرچه در بسیاری از موارد بی‌خطر است، اما گاهی می‌تواند زنگ خطری برای سلامت قلب باشد و نباید نادیده گرفته شود. تشخیص به‌موقع علت تپش قلب و انتخاب مسیر درمانی درست، مهم‌ترین قدم برای پیشگیری از عوارض احتمالی است. دکتر لعبت رضاییان با تجربه تخصصی در تشخیص و درمان اختلالات ضربان قلب، با رویکردی دقیق و علمی به شما کمک می‌کند تا با اطمینان و آرامش سلامت قلب خود را به دست آورید. اگر به‌دنبال بررسی دقیق تپش قلب، درمان اصولی و مراقبت تخصصی هستید، انتخاب پزشک حرفه‌ای می‌تواند به شما کمک بسیار زیادی کند.

سوالات متداول