بلوک قلبی: اهمیت تشخیص + علائمی که نباید نادیده گرفت!

وقتی ریتم قلب به هر دلیلی به هم بخورد، بدن ما سریعا واکنش نشان می‌دهد و علائمی مثل تپش قلب آهسته، سرگیجه و خستگی ظاهر می‌شوند. یکی از اختلالات رایج در این زمینه، بلوک قلبی است، شرایطی که سیگنال‌های الکتریکی قلب به‌طور درست از دهلیزها به بطن‌ها منتقل نمی‌شوند. شدت این اختلال می‌تواند متفاوت باشد، از بلوک درجه اول که معمولا خفیف و بدون علامت است، تا بلوک درجه سوم یا کامل که نیازمند تشخیص و درمان فوری و تخصصی دارد.

در چنین شرایطی،کمک گرفتن از یک متخصص باتجربه مانند دکتر لعبت رضاییان اهمیت زیادی دارد. زیرا ایشان با سال‌ها تجربه در زمینه بیماری‌های قلب و عروق، با دقت وضعیت بیماران را بررسی و درمان مناسب را تعیین می‌کنند و با پیگیری منظم و مراقبت تخصصی به بیماران کمک می‌کنند تا دوباره سلامتی خود را به دست آورند.

بلوک قلبی چیست؟ 

بلوک قلبی، یک نقص در سیستم انتقال سیگنال‌های الکتریکی درون قلب است. قلب ما با استفاده از سیگنال‌های الکتریکی، ضربان قلب را تنظیم می‌کند و این سیگنال‌ها بین بخش‌های مختلف قلب، یعنی دهلیزها و بطن‌ها، انتقال می‌یابند. اما در این بیماری، انتقال این سیگنال‌ها به‌طور کامل یا جزئی متوقف می‌شود. این وضعیت ممکن است منجر به کاهش ضربان قلب، عدم تنظیم مناسب ضربان قلب و در برخی موارد ایجاد علائمی مانند خستگی، سرگیجه و حتی کما شود. درواقع وضعیتی است که در آن قلب کندتر یا با ریتم غیر طبیعی می‌زند. تمام درجات آن می‌تواند خطر ابتلا به سایر مشکلات ریتم قلب مانند فیبریلاسیون دهلیزی (ضربان قلب نامنظم و غیر طبیعی سریع) را افزایش دهد. 

آیا بلوک قلبی خطرناک است؟

بلوک قلبی می‌تواند در بعضی موارد بی‌خطر و خفیف باشد و فرد حتی متوجه آن نشود، اما در برخی از انواع شدیدتر آن می‌تواند پیامدهای جدی را به همراه داشته باشد. زمانی که سیگنال‌های الکتریکی قلب درست منتقل نشوند، ضربان قلب ممکن است خیلی آهسته یا نامنظم شود که این موضوع می‌تواند باعث سرگیجه، خستگی شدید، ضعف و حتی غش کردن شود، و در موارد نادر خطر ایست قلبی یا نارسایی قلبی را افزایش دهد. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم اهمیت بسیار زیادی دارد. بسیاری از بیماران با درمان به موقع، نصب پیس‌میکر یا مصرف داروها می‌توانند زندگی طبیعی خود را ادامه دهند و از خطر عوارض جدی این بیماری پیشگیری کنند.

بیشتر بخوانید: انواع بیماری‌های قلبی و عروقی

انواع بلوک قلبی 

بلوک قلبی انواع مختلفی دارد که برای شناسایی آن باید پزشک متخصص قلب و عروق وضعیت بیمار را به صورت کامل بررسی کند تا بتواند درمان مناسبی را برای بلوک قلبی انتخاب کند. در ادامه با انواع بلوک قلبی آشنا خواهید شد که شامل:

بلوک قلبی درجه اول

بلوک قلبی درجه اول خفیف‌ترین نوع بلوک قلبی است و معمولا به‌طور جدی سلامت قلب را تهدید نمی‌کند. در این حالت، سیگنال‌های الکتریکی از دهلیزها (حفره‌های بالایی قلب) به بطن‌ها (حفره‌های پایینی قلب) با سرعت کمی کند منتقل می‌شوند، اما همه ضربان‌ها در نهایت به بطن‌ها می‌رسند. این یعنی ضربان قلب هنوز منظم است، اما زمان انتقال سیگنال کمی طولانی‌تر از حالت طبیعی است. اکثر بیماران در بلوک قلبی درجه اول هیچ علائمی ندارند و این نوع از بلوک‌های قلبی به‌طور تصادفی در نوار قلب (ECG) تشخیص داده می‌شود.

بلوک قلبی درجه دوم

در بلوک قلبی درجه دوم برخی از سیگنال‌های الکتریکی از دهلیزها (حفره‌های بالایی قلب) به بطن‌ها (حفره‌های پایینی قلب) نمی‌رسند. یعنی هر ضربان دهلیز، باعث ضربان بطن نمی‌شود و ضربان قلب نامنظم می‌شود. این نوع بلوک از بلوک درجه اول شدیدتر است و به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:

موبیتز یک

در بلوک قلبی موبیتز، سیگنال‌ها به‌تدریج کندتر منتقل می‌شوند تا اینکه یک سیگنال کلا به بطن نرسد و ضربان بطن افت کند. سپس بعد از آن، چرخه دوباره از ابتدا شروع می‌شود. این نوع از بلوک قلبی معمولا خفیف‌تر است و اغلب علائم جدی ایجاد نمی‌کند.

موبیتز دو

Mobitz دوم معمولا نسبت به نوع اول آن خطرناک‌تر و جدی‌تر است. در این نوع، سیگنال‌های الکتریکی از دهلیزها به بطن‌ها به‌طور ناگهانی و بدون هشدار قطع می‌شوند. یعنی ضربان بطن به صورت غیرقابل پیش‌بینی حذف می‌شود و باعث ضربان قلب نامنظم و کند می‌شود.

بلوک قلبی درجه سوم

بلوک قلبی درجه سوم یا Complete Heart Block شدیدترین نوع بلوک قلبی است. در این حالت، هیچ سیگنال الکتریکی از دهلیزها (حفره‌های بالایی قلب) به بطن‌ها منتقل نمی‌شود. به عبارت دیگر، دهلیز و بطن‌ها به‌طور مستقل و بدون هماهنگی با یکدیگر فعالیت می‌کنند. این کندی در ضربان قلب می‌تواند جریان خون را کاهش دهد و علائم شدیدی مانند تنگی نفس، درد قفسه و ایست قلبی را به همراه داشته باشد.

علت بلوک قلبی

بلوک قلبی زمانی رخ می‌دهد که سیستم هدایت الکتریکی قلب دچار اختلال شود و پیام‌های الکتریکی نتوانند به‌طور صحیح از دهلیزها به بطن‌ها منتقل شوند. علت‌های بروز این مشکل می‌تواند متفاوت باشد و بسته به نوع بلوک، خفیف یا خطرناک باشد. مهم‌ترین علت‌های بلوک قلبی عبارتند از:

• سکته قلبی (MI).
• آسیب به بافت قلب بر اثر التهاب یا جراحی.
• بیماری‌های مادرزادی قلب.
• آسیب یا زخم در مسیرهای الکتریکی قلب.
• مشکلات مادرزادی سیستم هدایت.
• مصرف داروهای ضدآریتمی و داروهای خاص ضد فشار خون.
• کاهش پتاسیم یا کلسیم در بدن.
• با افزایش سن، مسیرهای الکتریکی قلب ممکن است کمی ضعیف شوند و احتمال بلوک افزایش یابد.

علائم بلوک قلبی

بلوک قلبی بسته به نوع و شدت آن می‌تواند تقریبا بدون علامت باشد یا با علائم مختلفی ظاهر شود. البته اگر هر یک از این علائم را در خودتان یا یکی از اطرافیانتان مشاهده کردید به معنی ابتلا به بلوک قلبی نیست. علائم بلوک قلبی شامل:

• تپش قلب آهسته یا نامنظم: احساس می‌کنید قلب‌تان کندتر یا نامنظم می‌زند.
• سرگیجه و سبکی سر: به دلیل کاهش جریان خون به مغز، گاهی فرد احساس گیجی یا عدم تعادل می‌کند.
• ضعف و خستگی زودرس: کمبود خون‌رسانی کافی باعث خستگی شدید و کاهش انرژی در فعالیت‌های روزانه می‌شود.
• غش یا احساس از دست دادن هوشیاری: در بلوک‌های شدید (مثل Mobitz II یا بلوک کامل)، کاهش ضربان قلب می‌تواند باعث غش کردن یا سقوط ناگهانی شود.
• درد یا فشار قفسه سینه: در برخی بیماران، به‌خصوص در بلوک‌های شدید یا همراه با بیماری قلبی، احساس فشار یا درد قفسه سینه ممکن است ایجاد شود.
• تنگی نفس و کاهش توانایی فعالیت: به دلیل کاهش کارایی پمپاژ قلب، فرد ممکن است سریع‌تر نفس نفس بزند و توانایی ورزش یا فعالیت بدنی کم شود.

راه‌های تشخیص بلوک قلبی

تشخیص بلوک قلبی به پزشک کمک می‌کند نوع و شدت اختلال در ریتم قلب را مشخص کرده و درمان مناسب را تعیین کند. اصلی‌ترین روش‌هایی برای شناسایی بلوک قلبی از آن‌ها استفاده می‌شود عبارتند از:

• نوار قلب (ECG): ساده‌ترین و رایج‌ترین روش تشخیص است که نشان می‌دهد سیگنال‌های الکتریکی چگونه از دهلیزها به بطن‌ها منتقل می‌شوند.
• هولتر مانیتورینگ (Holter Monitor): یک دستگاه قابل حمل است که ضربان قلب را ۲۴ تا ۴۸ ساعت یا بیشتر ثبت می‌کند. این روش برای افرادی که علائم ناپیوسته یا گذرا دارند مناسب است و کمک می‌کند تا بلو‌ک‌هایی که در نوار قلب معمولی دیده نمی‌شوند شناسایی شوند.
• اکوکاردیوگرافی (Echocardiography): در این روش با استفاده از امواج صوتی، ساختار و عملکرد قلب بررسی می‌شود و کمک می‌کند علت زمینه‌ای بلوک (مثل بیماری قلبی یا آسیب قلبی) مشخص شود.
• تست‌های خون و الکترولیت‌ها: این تست‌ها برای بررسی سطح پتاسیم، کلسیم و سایر الکترولیت‌ها می‌تواند نقش اختلالات شیمیایی در ایجاد بلوک را نشان دهد.

روش‌های درمان بلوک قلبی

برای بلوک قلبی درمان قطعی وجود ندارد و اکثر افراد مبتلا به بلوک قلبی دیر متوجه این بیماری می‌شوند چون در مراحل اولیه علائمی ندارد و فقط در نوار قلب می‌تواند دیده شود. برخی از روش‌هایی که برای درمان بلوک قلبی از آن‌ها استفاده می‌شوند موارد زیر را شامل می‌شوند:

درمان دارویی برای بلوک قلبی

در بسیاری از موارد، درمان دارویی به تنهایی نمی‌تواند بلوک قلبی شدید را برطرف کند، اما در برخی موارد خفیف یا زمانی که علت بلوک مربوط به دارو یا اختلالات الکترولیتی باشد، دارو نقش مهمی دارد. مواردی که با کمک دارو در بلوک قلبی درمان می‌شوند شامل:

• برخی داروها می‌توانند سرعت ضربان قلب را کنترل کرده یا به ثبات ریتم کمک کنند.
• اگر بلوک به دلیل کمبود پتاسیم، کلسیم یا منیزیم ایجاد شده باشد، جایگزینی این مواد معدنی با دارو یا مکمل، عملکرد قلب را بهتر می‌کنند.
• برخی داروها، مانند مسدودکننده‌های بتا یا داروهای ضدآریتمی، می‌توانند باعث بلوک قلبی شوند. در این شرایط، پزشک مصرف دارو را کاهش داده یا داروی دیگری جایگزین آن می‌کند.

نصب پیس میکر

پیس‌میکر (Pacemaker) یک دستگاه کوچک (ضربان ساز) است که به کمک سیم‌های مخصوص داخل قلب یا روی دیواره قلب نصب می‌شود و ضربان قلب را در حد طبیعی نگه می‌دارد. این دستگاه نقش جایگزین برای سیگنال‌های ناقص یا قطع شده قلب را برعهده دارد و مانع عوارض خطرناکی مانند سرگیجه شدید، غش یا ایست قلبی می‌شود. همچنین نصب دستگاه معمولا سرپایی انجام می‌شود و سیم‌های دستگاه به قلب وصل می‌شوند و دستگاه در زیر پوست قفسه سینه قرار می‌گیرد.

درمان بیماری‌های زمینه‌ای

گاهی بلوک قلبی به دلیل بیماری‌های زمینه‌ای قلب یا مشکلات دیگر ایجاد می‌شود. درمان این بیماری‌ها نقش مهمی در کنترل و پیشگیری از پیشرفت بلوک خواهد داشت. ابتلا به بیماری‌هایی مانند التهاب یا عفونت قلب (میوکاردیت یا اندوکاردیت)، اختلالات الکترولیتی و مشکلات تیروئید یا سایر اختلالات متابولیک می‌توانند خطر ابتلا به بلوک قلبی را بیشتر کنند.

عوارض بلوک قلبی

بلوک قلبی اگر به موقع تشخیص داده نشود و درمان مناسبی برای آن صورت نگیرد، ممکن است عوارض جدی را ایجاد کند. به همین دلیل در این زمینه باید با یک متخصص قلب و عروق مشورت کنید تا ایشان معاینات لازم را برای شما انجام دهند. عوارض بلوک قلبی را در جدول زیر می‌توانید بخوانید:

چه عواملی خطر بروز بلوک قلبی را افزایش می‌دهند؟

برخی عوامل می‌توانند احتمال ایجاد بلوک قلبی یا پیشرفت آن را افزایش دهند. مثلا با افزایش سن، مسیرهای الکتریکی قلب ضعیف‌تر می‌شوند و احتمال ابتلا به بلوک بیشتر می‌شود. همچنین برخی افراد از بدو تولد دچار اختلالات مادرزادی قلبی هستند که این موضوع خطر ابتلا به بیماری را افزایش می‌دهد. در نهایت کمبود یا افزایش پتاسیم، کلسیم، منیزیم یا سدیم می‌تواند عملکرد سیگنال‌های الکتریکی قلب را مختل کند که مصرف آن باید توسط پزشک کنترل شود.

پیشگیری از بلوک قلبی

با اینکه برخی بلوک‌های قلبی مادرزادی یا ناشی از عوامل ژنتیکی هستند و نمی‌توان به طور از آنها جلوگیری کرد، اما روش‌هایی برای کاهش ریسک بروز بلوک قلبی و محافظت از قلب وجود دارد که می‌توانند کمک کننده باشند:

• داشتن رژیم غذایی متعادل و سالم
• انجام ورزش منظم، کنترل وزن و ترک سیگار به سلامت قلب کمک می‌کنند.
• کاهش استرس و خواب کافی نقش مهمی در سلامت ریتم قلب دارد.
• پیگیری و اصلاح سطح پتاسیم، کلسیم و منیزیم می‌تواند از اختلالات هدایت قلب جلوگیری کند.
• انجام نوار قلب در افرادی که سابقه خانوادگی، سن بالا یا بیماری قلبی دارند.
•  برخی از داروها می‌توانند بلوک قلبی ایجاد کنند. قبل از مصرف یا تغییر دارو، همیشه با پزشک مشورت کنید.

کلام پایانی

ابتلا به بلوک قلبی خفیف و شدید می‌تواند ریتم طبیعی قلب را به هم بزند و بر کیفیت زندگی تاثیر بگذارد. تشخیص به موقع، پیگیری منظم و درمان صحیح می‌تواند از بروز علائم خطرناک و حتی ایست قلبی جلوگیری کند. در این مسیر، انتخاب یک متخصص قلب با تجربه می‌تواند کمک بسیار زیادی به روند درمان کند. دکتر لعبت رضاییان یکی از بهترین متخصصان قلب و عروق در تهران هستند که تا به امروز توانسته‌اند بیماران قلبی زیادی را که مبتلا به بلوک قلبی بوده‌اند درمان کنند. ایشان با ارائه راهکار و راهنمایی مناسب به بیماران کمک می‌کنند تا این بیماری را کنترل و درمان کنند. برای دریافت نوبت و مشاوره می‌توانید با کارشناسان کلینیک دکتر رضاییان تماس بگیرید.

سوالات متداول