تلفن تماس
09383003005تهران ، خیابان ولیعصر بالاتر از بیمارستادن دی کوچه 14 پلاک 11 ساختمان پزشکان شفق
فشار خون پایین برخلاف تصور بیشتر مردم همیشه بیخطر نیست و در برخی افراد میتواند با علائمی مانند سرگیجه، ضعف، تاری دید و حتی غش کردن همراه باشد. بیتوجهی به افت فشار خون، بهویژه زمانی که بهصورت مکرر یا ناگهانی رخ میدهد، میتواند نشانهای از یک بیماری زمینهای مهم باشد و کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. آگاهی از علت، علائم و روشهای درمان فشار خون پایین، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جدی و حفظ سلامت عمومی دارد. اگر شما جزو افرادی هستید که به صورت مکرر دچار افت فشارخون میشوید، بهتر است برای درمان آن اقدام کنید و به پزشک متخصص قلب مراجعه کنید. دکتر لعبت رضاییان یکی از بهترین پزشکان متخصص قلب و عروق هستند که میتوانند بهترین درمان را برای شما انجام دهند.
فشار خون پایین یا هایپوتنشن (Hypotension) به وضعیتی گفته میشود که در آن نیروی واردشده از سوی خون به دیواره رگها کمتر از حد طبیعی باشد. بهطور معمول، اگر فشار خون کمتر از ۹۰ روی ۶۰ میلیمتر جیوه (90/60 mmHg) باشد، به آن فشار خون پایین گفته میشود. فشار خون طبیعی به جریان مناسب خون و اکسیژنرسانی کافی به اندامهای حیاتی مانند مغز، قلب و کلیهها کمک میکند. زمانی که فشار خون بیش از حد کاهش پیدا کند، این اندامها ممکن است اکسیژن کافی دریافت نکنند و علائمی مانند سرگیجه، ضعف، تاری دید، تهوع یا حتی غش کردن ایجاد شود.
لازم است بدانید که فشار خون پایین همیشه خطرناک نیست. برخی افراد بهطور طبیعی فشار خون پایینی دارند و هیچ علامتی را تجربه نمیکنند. اما در مواردی که افت فشار خون ناگهانی یا همراه با علائم شدید باشد، میتواند نشانه یک مشکل زمینهای مانند کمآبی بدن، بیماریهای قلبی، اختلالات هورمونی یا مصرف برخی داروها باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد.
فشار خون پایین (Hypotension) زمانی رخ میدهد که فشار واردشده از سوی خون به دیواره رگها کمتر از حد طبیعی باشد. این شرایط میتواند موقتی، مزمن یا ناگهانی باشد که دلایل مختلفی دارد. در ادامه، مهمترین علتهای فشار خون پایین را بهصورت دستهبندیشده بررسی میکنیم که شامل:
کمآبی بدن (دهیدراته شدن) یکی از شایعترین دلایل فشار خون پایین است، زیرا وقتی بدن آب کافی در اختیار ندارد، حجم خون کاهش پیدا میکند. کاهش حجم خون باعث میشود مقدار خونی که در رگها جریان دارد کمتر شود و در نتیجه، فشاری که به دیواره رگها وارد میشود کاهش یابد. علاوه بر این در حالت کمآبی، تعادل الکترولیتها مانند سدیم و پتاسیم نیز بههم میخورد. این اختلال میتواند عملکرد قلب و انقباض عروق خونی را مختل کند و توانایی بدن برای حفظ فشار خون طبیعی را کاهش دهد. به همین دلیل افرادی که دچار تعریق زیاد، اسهال، استفراغ، تب بالا یا مصرف ناکافی مایعات هستند، بیشتر در معرض افت فشار خون، سرگیجه و ضعف قرار میگیرند.
قلب نقش اصلی را در پمپاژ خون و حفظ فشار مناسب در رگها بر عهده دارد. زمانی که عملکرد قلب دچار اختلال شود، توانایی آن برای پمپاژ مؤثر خون کاهش مییابد و در نتیجه فشار خون افت میکند. برای مثال در نارسایی قلبی، قلب نمیتواند خون را با قدرت کافی به سراسر بدن برساند و این موضوع باعث کاهش فشار خون و کاهش خونرسانی به اندامهای حیاتی میشود. همچنین بینظمیهای ضربان قلب (آریتمیها)، چه بهصورت ضربان بسیار کند و چه بسیار سریع، میتوانند باعث کاهش برونده قلبی و افت فشار خون شوند. از سوی دیگر حمله قلبی یا بیماریهای دریچهای قلب نیز با مختل کردن جریان طبیعی خون، زمینهساز فشار خون پایین میشوند.
اختلالات هورمونی میتوانند نقش مهمی در بروز فشارخون پایین داشته باشند، زیرا هورمونها مستقیما بر تنظیم حجم خون، ضربان قلب و تنگی یا گشادی عروق اثر میگذارند. برای مثال، کمکاری غدد فوقکلیوی (نارسایی آدرنال) باعث کاهش ترشح هورمونهایی مانند کورتیزول و آلدوسترون میشود که در نتیجه آن بدن توانایی حفظ سدیم و آب را از دست داده و حجم خون کاهش مییابد. این موضوع به افت فشارخون منجر میشود. همچنین کمکاری تیروئید میتواند با کاهش ضربان قلب و کند شدن متابولیسم، فشارخون را پایین بیاورد. اختلال در ترشح هورمون ضدادراری (ADH) نیز با افزایش دفع آب از کلیهها، کمآبی بدن و افت فشارخون را به دنبال دارد.
مصرف برخی داروها میتواند یکی از دلایل مهم بروز فشارخون پایین باشد، زیرا این داروها با تاثیر بر سیستم عصبی، عروق خونی یا تعادل مایعات بدن باعث افت فشار میشوند. برای مثال، داروهای ادرارآور با افزایش دفع آب و نمک از بدن، حجم خون را کاهش داده و منجر به افت فشارخون میشوند. همچنین داروهای ضدافسردگی، آرامبخشها، داروهای قلبی و کاهنده فشارخون ممکن است با گشاد کردن عروق یا کاهش ضربان قلب، فشار را بیش از حد پایین بیاورند. مصرف نادرست یا همزمان چند دارو مخصوصا در سالمندان، خطر بروز سرگیجه، ضعف و حتی غش ناشی از فشارخون پایین را افزایش میدهد.

در این شرایط تعداد گلبولهای قرمز یا میزان هموگلوبین کاهش مییابد و اکسیژنرسانی به بافتهای بدن مختل میشود. وقتی اکسیژن کافی به اندامها نرسد، بدن برای جبران، جریان خون را تغییر میدهد و این موضوع میتواند به افت فشارخون منجر شود. کمخونی بهویژه اگر ناشی از فقر آهن، کمبود ویتامین B12 یا خونریزی مزمن باشد، با علائمی مانند ضعف، سرگیجه، تپش قلب و رنگپریدگی همراه است. در صورت درمان نکردن کمخونی، فشارخون پایین میتواند تشدید شده و کیفیت زندگی فرد را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد.
بارداری میتواند بهطور طبیعی در سه اول و دوم باعث بروز فشارخون پایین شود. در این دوران، به دلیل تغییرات هورمونی و گشاد شدن عروق خونی جریان خون به سمت رحم و جنین افزایش مییابد و در نتیجه فشارخون مادر کاهش پیدا میکند. همچنین افزایش حجم خون و تغییر در عملکرد قلب میتواند موجب احساس سرگیجه، ضعف و سیاهی رفتن چشمها شود. معمولا این نوع افت فشارخون موقتی و طبیعی است، اما اگر با علائم شدید یا مداوم همراه باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد تا سلامت مادر و جنین به خطر نیفتد.
افت فشار خون وضعیتی (ارتواستاتیک) حالتی است که در آن فشارخون هنگام تغییر وضعیت بدن از حالت نشسته یا خوابیده به ایستاده بهطور ناگهانی کاهش مییابد. این اتفاق زمانی رخ میدهد که بدن نتواند بهسرعت جریان خون را با تغییر وضعیت هماهنگ کند و خون به سمت پاها تجمع پیدا کند. افت فشار ارتواستاتیک معمولا با علائمی مانند سرگیجه، تاری دید، ضعف و حتی غش همراه است. کمآبی بدن، مصرف برخی داروها، اختلالات عصبی، کمخونی و افزایش سن از مهمترین عوامل بروز این مشکل هستند.
عفونتهای شدید میتوانند باعث بروز فشارخون پایین شوند، مخصوصا زمانی که عفونت وارد مرحله سپسیس (عفونت منتشر در خون) میشود. در این شرایط، واکنش شدید بدن به عفونت باعث گشاد شدن عروق خونی و کاهش مقاومت عروقی میگردد که در نتیجه فشارخون بهطور خطرناکی افت میکند. علاوه بر این، تب بالا، تعریق شدید و کاهش دریافت مایعات میتوانند به کمآبی بدن دامن زده و افت فشارخون را تشدید کنند. فشارخون پایین ناشی از عفونتهای شدید یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود و نیاز به درمان فوری پزشکی دارد تا از آسیب به اندامهای حیاتی جلوگیری شود.
فشار خون پایین همیشه یک حالت یکسان ندارد و بسته به زمان بروز، علت و شرایط بدن به انواع مختلفی تقسیم میشود. شناخت انواع فشار خون پایین به تشخیص دقیقتر و انتخاب روش درمان مناسب کمک میکند. مهمترین انواع آن عبارتند از:

فشار خون پایین (Hypotension) زمانی که باعث کاهش خونرسانی کافی به مغز و اندامهای حیاتی شود، با علائم مختلفی همراه خواهد بود. شدت این علائم بسته به میزان افت فشار خون، سرعت کاهش آن و شرایط جسمی فرد متفاوت است. انواع علائم فشار خون پایین شامل:
بیشتر بخوانید: آشنایی با علائم نارسایی قلبی در زنان
فشارخون پایین در افراد مختلف میتواند به شکلها و شدتهای متفاوتی بروز کند و همیشه به معنای بیماری نیست. واکنش بدن به افت فشارخون به عواملی مانند سن، وضعیت جسمی، بیماریهای زمینهای، سبک زندگی و شرایط فیزیولوژیک بستگی دارد. در جوانان و افراد سالم، فشارخون پایین معمولا بدون علامت است و حتی میتواند نشانه سلامت قلب و عروق باشد. این افراد اغلب هیچ مشکلی احساس نمیکنند. اما در سالمندان، افت فشارخون بیشتر با سرگیجه، عدم تعادل و افزایش خطر زمینخوردن همراه است و در زنان باردار، فشارخون پایین معمولا موقتی و ناشی از تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون است و با استراحت و تغذیه مناسب کنترل میشود.
تشخیص هایپوتنشن (Hypotension) فقط با یکبار اندازهگیری فشار خون انجام نمیشود، زیرا فشار خون بهطور موقت کاهش پیدا میکند. پزشک با بررسی علائم ظاهری، سابقه پزشکی و انجام آزمایشها علت اصلی افت فشار خون را مشخص میکند. مهمترین روشهای تشخیص فشار خون پایین عبارتند از:
درمان فشار خون پایین به علت، شدت علائم و شرایط جسمی فرد بستگی دارد. در بسیاری از موارد، فشار خون پایین با اصلاح سبک زندگی و تغذیه کنترل میشود. اما اگر ناشی از یک بیماری زمینهای باشد، نیاز به درمان پزشکی دارد. در ادامه، موثرترین روشهای درمان فشارخون را میتوانید بخوانید که شامل:
درمانهای خانگی فشارخون پایین در بسیاری از موارد خفیف و غیرخطرناک میتوانند به بهبود علائم کمک کنند، اما جایگزین درمان پزشکی در موارد شدید نیستند. مهمترین اقدام، نوشیدن آب کافی در طول روز است، زیرا کمآبی یکی از شایعترین دلایل افت فشارخون محسوب میشود. مصرف متعادل نمک (در صورت نداشتن منع پزشکی) میتواند به افزایش حجم خون کمک کند. خوردن وعدههای غذایی کوچک و منظم مانع افت ناگهانی فشار پس از غذا میشود. همچنین بلند شدن یا نشست را به آرامی انجام دهید تا باعث افت فشار و سرگیجه نشوید. خواب کافی، کاهش استرس و گنجاندن مواد غذایی غنی از آهن، ویتامین B12 و پروتئین در رژیم غذایی نیز نقش موثری در کنترل فشارخون پایین دارند. اگر علائم ادامهدار یا شدید باشند، مراجعه به پزشک ضروری است.

درمان فشارخون پایین در طب سنتی بیشتر بر تقویت قوای عمومی بدن، بهبود گردش خون و اصلاح مزاج تمرکز دارد. در این دیدگاه فشارخون پایین اغلب ناشی از ضعف، سردی مزاج، کمخونی یا سوءهاضمه دانسته میشود. مصرف خوراکیهای مقوی و گرممزاج مانند عسل، خرما، شیره انگور، زنجبیل، دارچین و زعفران برای افزایش انرژی و بهبود جریان خون توصیه میشود. نوشیدن دمنوشهایی مثل آویشن، زنجبیل یا رازیانه میتواند به کاهش سرگیجه و ضعف کمک کند. همچنین طب سنتی بر خواب کافی، پرهیز از گرسنگی طولانی، کاهش استرس و تقویت معده تاکید دارد.
درمان دارویی فشارخون پایین زمانی انجام میشود که افت فشار مداوم، علامتدار یا ناشی از یک بیماری زمینهای باشد. نوع دارو به علت اصلی افت فشار بستگی دارد. برای مثال در افت فشار وضعیتی (ارتواستاتیک)، داروهایی مانند فلودروکورتیزون برای افزایش حجم خون یا میدودرین برای تنگ کردن عروق به کار میروند. اگر فشارخون پایین به دلیل اختلالات هورمونی مانند نارسایی غده فوقکلیوی باشد، هورموندرمانی جایگزین انجام میشود. توصیه میشود که مصرف هرگونه دارو باید صرفا تحت نظر پزشک صورت گیرد، زیرا درمان نادرست میتواند باعث عوارض جدی شود.
درمان علتهای زمینهای فشارخون پایین موثرترین راه کنترل این مشکل است، زیرا افت فشارخون اغلب خود یک علامت از یک بیماری یا اختلال دیگر محسوب میشود. برای مثال، اگر فشارخون پایین ناشی از کمآبی بدن باشد، جبران مایعات و اصلاح تغذیه در اولویت قرار میگیرد. در موارد کمخونی، درمان با مکملهای آهن یا ویتامین B12 ضروری است. فشارخون پایین ناشی از اختلالات هورمونی مانند کمکاری تیروئید یا نارسایی غده فوقکلیوی با تنظیم هورمونها بهبود مییابد. همچنین در صورت ارتباط افت فشار با مصرف برخی داروها، بازبینی و تنظیم دوز داروها توسط پزشک انجام میشود. شناسایی و درمان دقیق علت زمینهای، از عود علائم جلوگیری کرده و سلامت عمومی بیمار را بهطور پایدار بهبود میبخشد.
بیشتر بخوانید: انواع داروهای درمان فشارخون
جلوگیری از فشار خون پایین مخصوصا در افرادی که دچار سرگیجه، ضعف یا غش میشوند، نقش مهمی در حفظ سلامت و کیفیت زندگی دارد. با رعایت برخی نکات ساده در سبک زندگی، تغذیه و عادات روزانه میتوان تا حد زیادی از افت فشار خون پیشگیری کرد. مهمترین راهکارهای پیشگیری از هایپوتنشن شامل موارد زیر هستند:
| راههای پیشگیری از افت فشارخون | توضیحات |
| نوشیدن آب کافی | روزانه آب کافی بنوشید و در هوای گرم یا هنگام فعالیت بدنی، مصرف مایعات را افزایش دهید. |
| تغییر آرام وضعیت بدن | هنگام بیدار شدن، چند دقیقه روی تخت بنشینید و از بلند شدن ناگهانی خودداری کنید. |
| تغذیه مناسب و منظم | از حذف وعدههای غذایی بپرهیزید و مصرف نمک را فقط در صورت توصیه پزشک کمی افزایش دهید. |
| پرهیز از ایستادن طولانیمدت | هر چند دقیقه پاها را حرکت دهید و وزن بدن را بین دو پا جابهجا کنید. |
| مدیریت استرس و فشار عصبی | استرس شدید میتواند باعث افت ناگهانی فشار خون شود. |
| ورزش منظم و سبک | پیادهروی و حرکات کششی به بهبود گردش خون کمک میکند. |
| خواب کافی و منظم | کمخوابی میتواند باعث ضعف عمومی و افت فشار خون شود. |
کاهش خونرسانی به مغز میتواند باعث سرگیجه مداوم، عدم تعادل و غش کردن ناگهانی شود که خطر زمین خوردن و آسیبدیدگی را افزایش میدهد. به همین دلیل ابتلا به فشارخون پایین در بلند مدت میتواند عوارض و خطراتی را به همراه داشته باشد. برخی از مهمترین عوارض فشارخون پایین عبارتند از:

اگر دچار فشار خون پایین (Hypotension) هستید و علائمی مانند سرگیجه، ضعف، سیاهی رفتن چشم یا غش کردن را تجربه میکنید، انتخاب پزشک مناسب نقش مهمی در تشخیص علت اصلی و درمان موثر دارد. اگر به صورت موقتی دچار فضارخون شدهاید میتوانید به پزشک عمومی مراجعه کنید اما اگر سابقه بیماری قلبی دارید، دچار تپش قلب، درد قفسه سینه یا بینظمی ضربان هستید و یا افت فشار خون ناگهانی و شدید دارید بهتر است به متخصص قلب و عروق مراجعه کنید. دکتر لعبت رضاییان یکی از متخصصین قلب و عروق هستند که میتوانند در این زمینه به شما کمک کنند.
فشار خون پایین (Hypotension) در برخی موارد بهصورت موقتی رخ میدهد، اما گاهی میتواند نشانه وجود بیماریهای زمینهای مهم باشد. شناخت این بیماریها به تشخیص دقیق و درمان موثر کمک میکند. مهمترین بیماریهایی که با فشار خون پایین همراه هستند عبارتند از:
فشار خون پایین اگرچه در بسیاری از موارد ساده و قابلکنترل است، اما در صورت بیتوجهی میتواند به کاهش کیفیت زندگی و بروز عوارض جدی منجر شود. آنچه اهمیت دارد، تشخیص بهموقع و انتخاب مسیر درمانی درست بر اساس شرایط بدنی هر فرد است. در این مسیر بهرهمندی از تجربه و دانش یک فرد متخصص نقش مهمی دارد. دکتر لعبت رضاییان با سالها تجربه در تشخیص و درمان مشکلات مرتبط با فشار خون و بیماریهای داخلی، آماده ارائه مشاوره تخصصی، بررسی دقیق علت افت فشار خون و برنامه درمانی متناسب با وضعیت هر بیمار هستند. اگر علائم فشار خون پایین را بهطور مکرر تجربه میکنید، مراجعه به پزشک متخصص میتواند اولین قدم برای بازگشت به سلامت مشکلات قلبی شما باشد.
بهطور کلی، اگر فشار خون کمتر از ۹۰ روی ۶۰ میلیمتر جیوه باشد، فشار خون پایین یا هایپوتنشن محسوب میشود؛ البته علائم بالینی فرد نیز در تشخیص اهمیت دارد.
سرگیجه، ضعف، سیاهی رفتن چشمها، تاری دید، تهوع و غش کردن از شایعترین علائم فشار خون پایین هستند.
بله، در برخی افراد افت فشار خون میتواند باعث تپش قلب شود. زیرا بدن برای جبران کاهش فشار، ضربان قلب را افزایش میدهد.
بله، استرس شدید، شوک عصبی یا اضطراب ناگهانی میتواند منجر به افت موقت فشار خون شود.
نظرات